Η ηλικία δεν είναι το πρόβλημα. Ο ηλικιακός ρατσισμός είναι

Όλοι γερνούν: από τη στιγμή που γεννιόμαστε, γερνάμε. Είναι μια αναπόφευκτη, παγκόσμια εμπειρία. Ωστόσο, κατά κάποιο τρόπο, η καθημερινή διαδικασία της γήρανσης θεωρείται ως μια αρνητική εμπειρία, χάρη σε μια μορφή προκατάληψης που είναι γνωστή ως "ηλικιακός προσανατολισμός".

Τι είναι ο ηλικιακός ρατσισμός; Είναι ένας στενός τρόπος θεώρησης των ανθρώπων -ιδιαίτερα των ηλικιωμένων- που μας δημιουργεί στερεότυπα με βάση την ηλικία μας και παραβλέπει τα ατομικά μας χαρακτηριστικά.

Ο ηλικιοκρατισμός θεωρεί ότι όλοι οι ηλικιωμένοι έχουν το ίδιο στενό φάσμα συμπεριφορών, ικανοτήτων, προτιμήσεων, περιορισμών και αναγκών. Οι ατομικές μας φωνές και ζωές γίνονται αόρατες και οι άνθρωποι μας αντιμετωπίζουν σαν να ισχύουν οι στερεοτυπικές υποθέσεις.

"Ο ηλικιακός αποκλεισμός αναφέρεται στα στερεότυπα (πώς σκεφτόμαστε), τις προκαταλήψεις (πώς αισθανόμαστε) και τις διακρίσεις (πώς ενεργούμε) που απευθύνονται σε άτομα με βάση απλώς την ηλικία τους". (Αυστραλιανή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων)i

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ηλικιακή γλώσσα και οι παραδοχές έχουν γίνει μέρος του τρόπου σκέψης της κοινωνίας μας. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να είναι δύσκολο να τα αναγνωρίσουμε ως πρόβλημα, αλλά είναι.

Ο ηλικιωτισμός βλάπτει τους ηλικιωμένους. Προκαλεί αγωνία, δυστυχία, απώλεια αξιοπρέπειας και σεβασμού και μοναξιά. Μπορεί να προκαλέσει διακρίσεις λόγω ηλικίας και κακοποίηση ηλικιωμένων. Ο ηλικιωτισμός αποτελεί ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η γήρανση δεν ακυρώνει τα δικαιώματά μας ούτε αφαιρεί τις ατομικές μας ικανότητες, τους στόχους, τα όνειρα ή τις ανάγκες μας - αλλά ο ηλικιακός ρατσισμός μπορεί να έχει αυτό το αποτέλεσμα. Όπως είπε η πρώην Επίτροπος για τις διακρίσεις λόγω ηλικίας, η Hon Kay Patterson AO, "Η ηλικία δεν είναι το πρόβλημα. Ο ηλικιακός εξευτελισμός είναι".ii

Πώς μοιάζει ο ηλικιακός ρατσισμός;

Οι άνθρωποι με ηλικιακές συμπεριφορές μπορεί να μην αντιλαμβάνονται ότι αυτά που λένε, σκέφτονται και κάνουν είναι επιβλαβή. Μπορεί να μην έχετε καν συνειδητοποιήσει ότι κάτι που βιώσατε ήταν ηλικιακό. Γι' αυτό είναι σημαντικό για όλους μας να αρχίσουμε να μιλάμε για το τι είναι και πώς μοιάζει ο ηλικιακός ρατσισμός.

Ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα ηλικιακής μεταχείρισης.

• Σας αγνοούν ή σας υποτιμούν σε μαγαζιά, συναντήσεις ή χώρους εργασίας.

• Όταν μιλάτε σε κάποιον για αγένεια, κακομεταχείριση ή άδικη μεταχείριση που έχετε βιώσει, σας απορρίπτουν ως "γέρο", υπερβολικό ή "φαντασιόπληκτο".

• Οι άνθρωποι επιμένουν να κάνουν πράγματα για εσάς που είστε σε θέση να κάνετε μόνοι σας.

• Οι άνθρωποι σας μιλούν δυνατά ή αργά χωρίς να σας ρωτούν αν το χρειάζεστε.

• Οι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης και άλλων υπηρεσιών μιλούν από εσάς στον σύντροφο ή τον φροντιστή σας.

• Σας αρνούνται τις υπηρεσίες υγείας ή δεν σας παίρνουν στα σοβαρά επειδή τα συμπτώματά σας είναι "τυπικά για κάποιον της ηλικίας σας".

• Οι απόψεις και οι συνεισφορές σας απορρίπτονται ως "ξεπερασμένες".

• Με κάποιο τρόπο σας κάνουν να αισθάνεστε ότι είστε πολύ μεγάλος για να συνεχίσετε να κάνετε τη δουλειά σας ή τις δραστηριότητες που σας ευχαριστούν.

• Οι άνθρωποι υποθέτουν ότι δεν μπορείτε να καταλάβετε ή να χρησιμοποιήσετε την τεχνολογία.

• Οι άνθρωποι υποθέτουν ότι είστε συνταξιούχος.

• Όταν οι απολύσεις διαφαίνονται στη δουλειά σας, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι θέλετε να πάρετε μια, επειδή έτσι κι αλλιώς "μετράτε αντίστροφα για τη συνταξιοδότηση".

• Οι αιτήσεις σας για εργασία ή προαγωγή απορρίπτονται, ακόμη και όταν έχετε τα κατάλληλα προσόντα για τις θέσεις.

• Είστε ο στόχος αστείων και στερεοτυπικών σχολίων σχετικά με τους ηλικιωμένους, την τρίτη ηλικία, τη γήρανση ή το να φαίνεστε "νέοι για την ηλικία σας".

  ---

Ηλικιωτισμός στην απασχόληση: Η ιστορία της Angeline*

Η Angeline έγινε 65 ετών ενώ εργαζόταν στη δημόσια υπηρεσία στην Καμπέρα. Όταν η θέση εργασίας της απολύθηκε, έκανε αίτηση για άλλους κατάλληλους ρόλους στην ίδια υπηρεσία. Ωστόσο, παρόλο που είχε τα προσόντα για αυτές τις θέσεις, δεν εξετάστηκε για καμία από αυτές για διάφορους περίεργους λόγους. Ο προϊστάμενος της Angeline και ένας συνάδελφός της ακούστηκαν μια μέρα να λένε: "Πραγματικά, θα έπρεπε να έχει συνταξιοδοτηθεί ήδη".

Η Angeline άσκησε αγωγή κατά του εργοδότη της για να προσπαθήσει να παραμείνει απασχολημένη, αλλά αργότερα την απέσυρε καθώς η επίλυση του θέματος θα έπαιρνε πολύ χρόνο.

"Το τελικό αποτέλεσμα ήταν ότι αναγκάστηκα να εγκαταλείψω μια καριέρα που πραγματικά με ενδιέφερε τουλάχιστον 3-4 χρόνια πριν να είμαι έτοιμη να φύγω", λέει η Angeline.

Γιατί έχει σημασία ο ηλικιακός αποκλεισμός;

Ο ηλικιωτισμός αποτελεί σημαντικό ζήτημα για τους ηλικιωμένους, διότι περιορίζει την ενεργό και πλήρη συμμετοχή μας στην κοινωνία και μας εμποδίζει να ζήσουμε όπως θέλουμε. Αυτό επηρεάζει την αξιοπρέπειά μας, τις ευκαιρίες απασχόλησης, την ψυχική και σωματική μας υγεία, τις σχέσεις και την κοινωνικοποίησή μας.iii

• Το γεγονός ότι κάποιος παρακάμπτεται για προαγωγές ή κενές θέσεις εργασίας μπορεί να συμβάλει στην οικονομική ανασφάλεια και στη μείωση της αυτοεκτίμησης.

• Το να αγνοούνται και να αντιμετωπίζονται ως αόρατοι βλάπτει την ψυχική υγεία και μειώνει την κοινωνική αυτοπεποίθηση.

• Ο αποκλεισμός από τους χώρους εργασίας, την κοινωνική δραστηριότητα και τις συζητήσεις μπορεί να προκαλέσει απομόνωση και μοναξιά.

• Οι διακρίσεις μπορούν να δημιουργήσουν εμπόδια στην πρόσβαση σε υπηρεσίες και πόρους, μειώνοντας την ποιότητα ζωής.

• Οι διακρίσεις και η προβαλλόμενη αορατότητα προκαλούν συναισθήματα ντροπής, θυμού, ευαλωτότητας και θλίψης.iv

• Αν οι ηλικιακές στάσεις, συμπεριφορές, πρακτικές και πολιτικές μας στερούν τα δικαιώματά μας, μπορεί να βιώσουμε ακόμη και κακοποίηση ηλικιωμένων.

Καθώς μεγαλώνουμε, ελπίζουμε ότι οι οικογένειες, οι φίλοι, οι πάροχοι υπηρεσιών και οι κοινότητές μας θα μας σέβονται, θα μας αναγνωρίζουν, θα μας υποστηρίζουν και θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες μας. Δυστυχώς, ο ηλικιακός ρατσισμός μπορεί να σημαίνει ότι αυτό δεν συμβαίνει.

Ηλικιωτισμός στην υγειονομική περίθαλψη: Σούζαν*.

Η Σούζαν, 82 ετών, εμφάνισε σταδιακά σοβαρή αρθρίτιδα στα χέρια της. Πήγαινε στον ίδιο παθολόγο για πολλά χρόνια, αλλά μόνο όταν η κόρη της, Louise*, περιέγραψε την έκταση του πόνου και των παραμορφώσεων της Susan στον δικό της παθολόγο, οι 2 γυναίκες έμαθαν ότι η αρθρίτιδα θα μπορούσε να είχε αντιμετωπιστεί εδώ και πολύ καιρό. Όταν η Susan το έθεσε αυτό στον παθολόγο της, της είπαν: "Τι μπορείς να περιμένεις στην ηλικία σου;" και "Στην ηλικία σου είναι φυσιολογικό να έχεις αυτά τα πράγματα".

Αυτή τη φορά η Σούζαν επέμεινε. Παραπέμφθηκε σε έναν ειδικό στο νοσοκομείο, ο οποίος σοκαρίστηκε που δεν είχε παραπεμφθεί 5 χρόνια νωρίτερα. Η Σούζαν είχε στερηθεί την ευκαιρία να λάβει θεραπεία και φαρμακευτική αγωγή λόγω της ηλικίας της.

Ηλικιωτισμός στην Αυστραλία: οι αριθμοί

Πόσο συνηθισμένος είναι ο ηλικιακός ρατσισμός στην Αυστραλία; Σε μια μελέτη του 2021, η Αυστραλιανή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διαπίστωσε ότι:

• Το 64% των ηλικιωμένων συμμετεχόντων αισθάνθηκε ότι είχε υποστεί διαφορετική μεταχείριση λόγω της ηλικίας του κατά τα προηγούμενα 5 χρόνια.

• Το 47% είχε βιώσει να γίνονται υποθέσεις για την ηλικία του.

• Το 28% είχε "βοηθηθεί" χωρίς να του ζητηθεί

• Το 17% είχε απορριφθεί για μια θέση εργασίας.

Στη μελέτη, το 90% του συνόλου των συμμετεχόντων συμφώνησε ότι ο ηλικιακός ρατσισμός (απέναντι σε οποιαδήποτε ηλικιακή ομάδα) υπάρχει και το 60% παραδέχτηκε ότι είχε κάνει υποθέσεις με βάση την ηλικία για άλλες ηλικιακές ομάδες.vi

Από πού προέρχεται ο ηλικιακός ρατσισμός;

Οι άνθρωποι ζουν σε κοινωνίες. Οι κοινωνίες αναπτύσσουν ιδέες, με την πάροδο του χρόνου, σχετικά με τον τρόπο που είναι τα πράγματα, για να βοηθήσουν τους ανθρώπους να κατανοήσουν τον κόσμο. Αν αυτές οι ιδέες εμπεδωθούν στην κυρίαρχη σκέψη, φαίνονται "φυσικές" και μπορεί να μη σκεφτούμε να τις αμφισβητήσουμε.

Ορισμένες ιδέες και απόψεις σχετικά με τους ηλικιωμένους και το γήρας έχουν ριζώσει εδώ και πολύ καιρό, και από εκεί προέρχεται ο ηλικιακός εξτρεμισμός. Η κυρίαρχη αυστραλιανή κουλτούρα γενικά δεν εκτιμά τους ηλικιωμένους με τον τρόπο που το κάνουν κάποιοι άλλοι πολιτισμοί, συμπεριλαμβανομένων των πολιτισμών των ιθαγενών.vii Όπως πολλές δυτικές κοινωνίες, έχουμε την τάση να δοξάζουμε τη νεολαία και να απορρίπτουμε τους ηλικιωμένους.viii

"Το νόημα που αποδίδουμε στο να είσαι γέρος, και η έννοια της ταυτότητας της ηλικίας, είναι κοινωνικά κατασκευασμένη", λέει η Αμερικανίδα γεροντολόγος Tracey Gendron. 'Η αντίληψή μας για το τι σημαίνει να "είσαι γέρος" υπάρχει επειδή οι άνθρωποι την έχουν αποδεχτεί, όχι επειδή υπάρχει στην αντικειμενική πραγματικότητα'. "ix

Αυτή η αποδοχή του ηλικιακού ρατσισμού ως «φυσικού» έχει αφήσει το πρόβλημα αδιαμφισβήτητο μέχρι τα τελευταία χρόνια. Η υποστηρικτής και ακτιβίστρια Δρ. Marlene Krasovitsky λέει: «[Πρέπει] να ευαισθητοποιήσουμε το κοινό σχετικά με το πόσο βαθιά ριζωμένος και ανεκτός έχει γίνει ο ηλικιακός ρατσισμός. Είναι μια σχετικά νέα έννοια για τους ανθρώπους - μέχρι να τον βιώσουν...

"Τα τελευταία 6 περίπου χρόνια έχει επεκταθεί η [συζήτηση] για τη γήρανση και έχει γίνει πολύ καλύτερη κατανόηση του ηλικιακού ρατσισμού".

Ηλικιωτισμός ως κακοποίηση ηλικιωμένων: Πίτερ*

Οι ηλικιακές πεποιθήσεις προκάλεσαν οικονομική και ψυχολογική κακοποίηση στον 90χρονο Peter. Ο γιος του, Andrew*, ο οποίος αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα, πίστευε ότι ο Peter ήταν πολύ μεγάλος για να χρειάζεται ή να διαχειρίζεται τα χρήματά του. Βλέποντας μια απάντηση στα δικά του προβλήματα, ο Άντριου έπεισε τον Πίτερ - και τον παθολόγο του - ότι εμφάνιζε άνοια.

Σύντομα ο Peter έλαβε φάρμακα που είχαν ηρεμιστική δράση, υποστηρίζοντας τον ισχυρισμό του Andrew ότι ο πατέρας του δεν είχε την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Ο Andrew διορίστηκε ως κηδεμόνας και οικονομικός διαχειριστής του Peter με πρόσβαση και έλεγχο των χρημάτων του.

Η επίλυση αυτής της κατάστασης κόστισε στον Peter όχι μόνο ακραία και παρατεταμένη αγωνία, αλλά και περισσότερα από 40.000 δολάρια σε ιατρικές εξετάσεις, νομικά έξοδα και ακροάσεις κηδεμονίας.

Ηλικιωτισμός στα μέσα μαζικής ενημέρωσης

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν παίξει μεγάλο ρόλο στη διατήρηση του ηλικιακού ρατσισμού κατά τη διάρκεια των δεκαετιών. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι ηλικιωμένοι στα μέσα ενημέρωσης έχει ενισχύσει τα στερεότυπα και έχει θέσει τους ηλικιωμένους εκτός του κυρίαρχου κοινωνικού ρεύματος.

• Οι ηλικιωμένοι σπάνια προβάλλονται στα μέσα ενημέρωσης. Το 2013, το 14,2% των Αυστραλών ήταν άνω των 65 ετών, αλλά μόνο το 4,7% του διαφημιστικού περιεχομένου και μόνο το 6,6% του συντακτικού περιεχομένου των μέσων ενημέρωσης παρουσίαζε κάποιον από αυτή την ηλικιακή ομάδα.x Το 2024, σύμφωνα με την Screen Australia, το 23% των Αυστραλών που ήταν άνω των 60 ετών θα εκπροσωπούνταν μόνο από το 6,7% των πρωταγωνιστών σε τηλεοπτικά δράματα.xi

• Όταν εμφανίζονται ηλικιωμένοι άνθρωποι, είναι στερεοτυπικοί και δεν αντιπροσωπεύουν πόσο ποικίλες είναι οι ζωές των ανθρώπων στην πραγματικότητα. Η μετέπειτα ζωή παρουσιάζεται συχνά ως "μια εποχή αδυναμίας και παρακμής" που συνεπάγεται σύγκρουση με τις νεότερες γενιές. Η γήρανση παρουσιάζεται ως "κάτι που πρέπει να λυθεί, να καταπολεμηθεί ή να θεραπευτεί "xii.

Είστε ηλικιομανής;

Μπορεί να εκπλαγείτε! Πολλές μορφές προκατάληψης είναι ασυνείδητες - συμπεριφορές που έχουμε απορροφήσει από την κοινωνία γύρω μας.

Πολλοί Αυστραλοί βλέπουν τους ηλικιωμένους ομοιογενώς ως ευχάριστους, συμπαθητικούς, ευγενικούς, σεβαστούς και καλούς στο να ακούν, αλλά και ως εύθραυστους, άκαμπτους, ξεχασιάρηδες «παρατηρητές της ζωής» που δεν έχουν τεχνολογικές δεξιότητες και ζωντάνια. xiii Αυτή είναι η αντίληψή σας;

Κάντε αυτό το κουίζ 2 λεπτών EveryAGE Counts για να μάθετε πού βρίσκεστε στο φάσμα των ηλικιακών αντιλήψεων.

Τι μπορούμε να κάνουμε για τον ηλικιακό ρατσισμό;

Επειδή ο ηλικιακός εξτρεμισμός προέρχεται από μακροχρόνιες κοινωνικές πεποιθήσεις για τους ηλικιωμένους, είναι σημαντικό να αλλάξουμε αυτές τις πεποιθήσεις. Μπορούμε να δημιουργήσουμε νέες ιστορίες για τα γηρατειά - αυτές που αντικατοπτρίζουν τα θετικά στοιχεία της γήρανσης και την ποικιλομορφία των εμπειριών των ηλικιωμένων.

Πολλοί Αυστραλοί πιστεύουν ότι η ευθύνη για την αντιμετώπιση του ρατσισμού κατά της ηλικίας βαρύνει κυρίως τις κυβερνήσεις και τα μέσα ενημέρωσης και ότι οι χώροι εργασίας είναι το πιο σημαντικό περιβάλλον για να δράσουμε εναντίον του. xiv Ωστόσο, όλοι μπορούμε να συμβάλουμε στην αλλαγή των ευρύτερων αντιλήψεων για τους ηλικιωμένους, ανεξάρτητα από το πού βρισκόμαστε.

Μαζί, μπορούμε:

• να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τη γήρανση ώστε να αναγνωρίζουμε και να γιορτάζουμε την ηλικιακή ποικιλομορφία, να εστιάζουμε σε λύσεις αντί για προβλήματα, να λέμε πραγματικές ιστορίες αντί για στερεότυπα και να αντικαθιστούμε τους ηλικιακούς όρους

• να μιλάμε όταν γινόμαστε μάρτυρες του ηλικιακού ρατσισμού, παρεμβαίνοντας στην κατάσταση ή διαμαρτυρόμενοι επίσημα στους αρμόδιους οργανισμούς

• να αναγνωρίζουν και να εκτιμούν τη συμβολή των ηλικιωμένων στην κοινωνία, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν, καθώς και την ατομικότητά τους

• να ξεκινήσουν εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού για να διαμορφώσουν μια πιο ρεαλιστική εικόνα της τρίτης ηλικίας και να προωθήσουν την κατανόηση μεταξύ των διαφόρων ηλικιακών ομάδων

• να δημιουργηθούν νέες αναπαραστάσεις των ηλικιωμένων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης για να αναδειχθεί η πραγματική ποικιλομορφία της εμπειρίας της τρίτης ηλικίαςxv

• να προβεί σε μεταρρυθμίσεις πολιτικής, όπως η ενίσχυση των νόμων κατά των διακρίσεων, η αναθεώρηση των υφιστάμενων κοινωνικών πολιτικών και η ανάπτυξη ενός εθνικού νόμου για τα ανθρώπινα δικαιώματα

• να εισαγάγουν αλλαγές στο χώρο εργασίας, όπως η εκπαίδευση των υπαλλήλων που ασχολούνται με την πρόσληψη προσωπικού ώστε να αναγνωρίζουν και να εξαλείφουν τον ηλικιακό ρατσισμό στις διαδικασίες πρόσληψης και προαγωγής, η εισαγωγή ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας που να ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες των ηλικιωμένων και η παροχή κατάρτισης για την απόκτηση δεξιοτήτων ώστε οι ηλικιωμένοι να μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται αν το επιθυμούν.

• να εντείνουν τη συνηγορία για να ενισχύσουν την κοινωνική φωνή των ηλικιωμένων, να δώσουν στα μέσα μαζικής ενημέρωσης μεγαλύτερη πρόσβαση στους ηλικιωμένους ως εκπροσώπους και να συνεχίσουν να ασκούν πιέσεις στους φορείς χάραξης πολιτικής.

*Τα ονόματα έχουν αλλάξει για λόγους προστασίας της ιδιωτικής ζωής